ARHOLOŠKI LOKALITET ZMAJEVAC
Zmajevac se nalazi u sjeveroistočnom dijelu hrvatske Baranje, na plodnom dijelu južne Panonije te ujedno vrlo važnom komunikacijskom pravcu, na kojem je prisutan veliki broj nalaza iz svih razdoblja (Filipović, 2010: 10). Rimska vojna utvrda antičkog imena Ad Novas (castellum) kao dio limesa podignuta je na ovom mjestu, Várhegyju u Zmajevcu, početkom 1. stoljeća (Filipović, 2010: 10). Utvrda je bila četverokutnog oblika a nalazila se na ostacima ranijih prapovijesnih naselja (Filipović, 2010: 12). Civilno naselje se s vremenom razvilo oko utvrde, dok su se s druge strane sarduka koji okružuje utvrdu oformile nekropole (Filipović, 2010: 10).
- Sl. 1 Zmajevac.
Povijest istraživanja
Arheološka nalazišta na Zmajevcu poznata su još od 19. stoljeća, kada su artefakti pronalaženi tijekom gradnji vinograda (Filipović, 2010: 10). Jednu od nekropola, nekropolu na Mocsolásu, Muzej Slavonije Osijek istražuje već deset godina, od 1999. do 2008. pod vodstvom Slavice Filipović – autorice ->izložbe i ->kataloga (Filipović, 2010: 10, 14). Za vrijeme radova u vinskom podrumu, uslijed velikih oborina, došlo je do urušavanja lesa na oranici Antala Molnara na Mocsolásu te su zapaženi ostaci triju rimskih grobova s kosturima i grobnim prilozima nakon čega je uslijedilo sustavno istraživanje (Filipović, 2010: 16).
Istražena površina obuhvaća 1700 m² (Filipović, 2010: 16). Pronađeno je 175 grobova (Filipović, 2010: 16). Definirane su južna i zapadna granica, a u budućim istraživanjima cilj je definirati istočnu (Filipović, 2010: 16). Nekropola je datirana u 4. stoljeće (Filipović, 2010: 26).
Nekropola
Grobovi su orijentirani u relativno pravilne redove, u smjeru sjeveroistok-jugozapad (Filipović, 2010: 16). Postoji pretpostavka o postojanju vodoravne stratigrafije pokopavanja prilikom koje bi se najmlađi grobovi nalazili na zapadnom dijelu nekropole (Filipović, 2010: 16). Svi grobovi su kosturni, a pokojnici su bili, uglavnom individualno, ispruženi na ležima, položeni u rake ili grobnice najčešće pravokutnog oblika i zaobljenih uglova, napravljene od opeke te ukopane u les (Filipović, 2010: 18). Antropološka analiza koju je proveo dr. sc. Mario Šlaus (Odsjek za arheologiju HAZU) pokazala je da su na nekropoli pokapani u jednakom omjeru muškarci i žene, kao i veliki broj djece (Filipović, 2010: 18).
U velikom broju grobova pronađeni su nalazi, najčešće u grobovima žena i djece (Filipović, 2010: 20). Nalazi obuhvaćaju nakit (narukvice, naušnice, prstenje, ogrlice) te u manjem broju grobova dijelove toaletnog pribora (pincete, koštani češljevi) (Filipović, 2010: 20). U grobovima muškaraca nalazile su se lukovičaste fibule te brončane košče i pređice pojasa (Filipović, 2010: 24). U grobovima oba spola nalazile su se staklene i keramičke posude (Filipović, 2010: 26).
Popis slika
Sl. 1 Zmajevac. Filipović, 2010: 17.
Literatura
Filipović, 2010: Filipović, Slavica. Kasnoantička nekropola na Zmajevcu. Osijek, 2010.
